Encyklopedia


I LO w Bytowie

Ostatnia aktualizacja: 23/04/2013, 16:11, przez: Radosław Wera | Znalazłeś błąd? | Drukuj ten artykuł

Związek Polaków w Niemczech

 

W pierwszych latach po zakończeniu I wojny światowej Polacy znajdujący się w granicach państwa niemieckiego czynili starania o organizacyjne odrodzenie ruchu polskiego. Najpilniejszym zadaniem było stworzenie organizacji łączącej w swoich szeregach wszystkie ośrodki polskie w Niemczech.

Związek Polaków w Niemczech został założony w Berlinie 27 sierpnia 1922 roku, ale zgodnie z przepisami pruskimi dopiero po zatwierdzeniu statutu, co nastąpiło 3 grudnia 1922 roku, mógł odbyć walne zebranie konstytucyjne.

Walne zebranie konstytucyjne zatwierdziło statut Związku, określiło strukturę oraz wybrało władze, na których czele stanął jako prezes ZPwN Stanisław Sierakowski z Prus Wschodnich. Związek nie był organizacją polityczna Jego celem było zdobycie dla ludności polskiej w Niemczech pełnych praw mniejszości narodowych we wszystkich dziedzinach życia gospodarczego, społecznego i kulturalnego, jak również szczególnych praw dla swych członków.

Z uwagi na potrzeby organizacyjne stworzono w ramach Republiki Weimarskiej 5 okręgów zwanych dzielnicami, a zarazem najpóźniej powołaną, bo dopiero 10 października 1923 roku, była Dzielnica V, z siedzibą w Złotowie. Obejmowała ona trzy różne okręgi: ziemię złotowską, Babimojszczyznę oraz Kaszuby. Prezesem został ks. dr Bolesław Domański, a kierownikiem Izydor Maćkowicz.

Struktura ZPwN wynikała z podziału regionalnego na 5 dzielnic:

  1. Dzielnica I – Śląsk
  2. Dzielnica II – Berlin- Ziemie Połabskie
  3. Dzielnica III – Westfalia i Nadrenia
  4. Dzielnica IV – Warmia, Mazury i Powiśle
  5. Dzielnica V – Pogranicze i Kaszuby.

 

Pierwsze koła Związku Polaków w Niemczech na terenie powiatu bytowskiego powstały dopiero w 1924 roku, mimo, że oddział tego Związku zorganizowano rok wcześniej. Zebranie organizacyjne oddziału, w którym uczestniczył m.in. Izydor Maćkiewicz- przedstawiciel Zarządu V Dzielnicy, odbyło się w parafii ugoskiej, w mieszkaniu Leona Bielawy. Na zebraniu tym wybrano Zarząd w składzie: prezes- Jan Styp – Rekowski, wiceprezes – Jan Gruba, sekretarz – Bernard Werra  oraz skarbnik – Teofil Prądzyński.

Najaktywniejszą działalność organizacyjną i merytoryczną prowadziły koła w Osławie Dąbrowie, Ugoszczy, Płotowie, Kłącznie i w Przewozie. Wśród najaktywniejszych jego działaczy przeważali rolnicy.

Zebrania członków Związku odbywały się w mieszkaniach prywatnych, później organizowano je w szkołach i świetlicach polskich. W sprawach szczególnie ważnych, wymagających dyskrecji, spotykano się u zaufanych Polaków.

Działalność Związku Polaków w Niemczech szła zasadniczo w dwóch kierunkach: sprawy społeczno- ekonomiczne oraz praca kulturalno- oświatowa., która miała za zadanie utrzymać w narodzie polskie poczucie odrębności narodowej. Szczególne znaczenie miała praca z młodzieżą.

ZPwN realizował pewne zadania bezpośrednio, a poza tym kierował pracą innych organizacji, np. Związkiem Towarzystw Szkolnych, organizacjami spółdzielczymi, młodzieżowymi, sportowymi, śpiewaczymi, zawodowymi. Rozbudowywał spółdzielczość polską, organizował szkolnictwo polskie i inne formy nauki języka polskiego, popierał twórczość artystyczną i literacką, pielęgnował pieśń i polską sztukę dramatyczną. Starał się także utrzymywać łączność z Polakami w kraju i na całym świecie.

Pracę z młodzieżą  powiecie bytowskim rozpoczęto bardzo wcześnie. Pierwsze organizacje młodzieżowe, a więc Polskie Towarzystwo Teatralne, Towarzystwo Śpiewu oraz Związek Harcerstwa Polskiego, zaczęły swoją działalność w latach 1924- 1926. Szczególną aktywność przejawiały koła śpiewacze w Ugoszczy i Studzienicach, prowadzone przez organistę z Ugoszczy – Bernarda Wróbla.

Władze hitlerowskie starały się ująć wszystkich członków ZPwN w ewidencję, kontrolować ich życie i działalność. Już w 1935 roku policja w Bytowie dokonała rewizji w zarządzie miejscowego Związku, aresztowała na kilka dni Olejniczaka, kierownika biura ZPwN, zabrała wszystkie wykazy członków organizacji polskich.

W X-lecie (1932r. ) ZPwN zrealizowana została uchwała Rady Naczelnej z 1924 roku o wprowadzeniu odznaki dla wszystkich członków ZPwN. Stało się nią Rodło według rysunku zaprojektowanego przez artystę grafika Janinę Kłopocką.

Znakiem Polaków w Niemczech jest Rodło:

  • Znak wiernej rzeki Wisły,
  • Kolebki Narodu Polskiego.
  • I znak królewskiego Krakowa,
  • Kolebki kultury polskiej.

 

Oto nasze Rodło, które nie jest ani herbem, ani godłem, ale znakiem łączności z całym Narodem Polskim i jego duszą.

Równocześnie wprowadzone zostało „Hasło Polaków w Niemczech”, śpiewane odtąd na wszystkich zebraniach polskich w całej Rzeszy przez lata hitlerowskiego terroru po wrzesień 1939 roku.

Hasło Polaków w Niemczech:
I nie ustaniem w walce, siłę słuszności mamy i mocą tej słuszności wytrwamy i wygramy!

Zaślubiny Rodła z Wisłą odbyły się przy udziale 3300 Polaków z Niemiec w czasie II Zjazdu Polaków z zagranicy w Warszawie. Wśród delegatów byli: ks. dr B. Domański, dr J. Kaczmarek, Cz. Tabernacki.

Na początku 1935 roku powstała „Pieśń Rodła” (słowa Edmund Osmańczyk, mel. P. Kaczmarkowa).

Na początku 1938 roku powstał „Hymn Rodła”, napisany przez Franciszka Jujkę, głoszący, iż lud polski w Niemczech jest złączony wiślanym Rodłem z całym polskim narodem, z całym polskim ludem. Wykonany został po raz pierwszy na Kongresie Polaków w Niemczech w Berlinie 6 marca 1938 roku przez połączone chóry polskie.

W dniu 6 marca 1938 roku odbył się w Berlinie pierwszy Kongres Polaków w Niemczech. Przybyli nań pociągam i zbiorowymi autobusami Polacy ze Śląska Opolskiego, z Międzyrzeckiego, Babimojskiego, z Krajny, Kaszub , Warmii Ziemi Malborskiej, Mazur, Ziem Połabskich, z Westfalii i Nadrenii. W olbrzymiej sali przeszło 5 tysięcy  delegatów uczestniczyło w tej niezwykłej manifestacji jedności narodowej.

 

Kierownictwo Centrali ZPwN

Prezesi:

  1. Stanisław Sierakowski !922- 1933
  2. Ks. dr Bolesław Domański 1933 – 1939
  3. Stefan Szczepaniak 1939 do rozwiązania ZPwN przez Gestapo we wrześniu 1939 r.

Wiceprezesi:

  1. Stanisław Kunca 1922- 1924
  2. Kazimierz Malczewski 1924- 1925
  3. Franciszek Kołpacki 1925- 1928
  4. Ks. dr Bolesław Domański 1928- 1933
  5. Kazimierz Donimirski 1933- 1934
  6. Stefan Szczepaniak 1934- 1939

Kierownik naczelny:

  1. dr Jan Kaczmarek od 1922 do rozwiązania przez Gestapo.

Kierownictwo dzielnic i okręgów- V Dzielnica

  1. Ks. dr B. Domański – prezes 1923- 21 IV 1939
  2. Ks. M. Grochowski – prezes 21 IV 1939- IX 1939
  3. Izydor Maćkowicz – kierownik 1923- IV 1939
  4. Leon Szostak – kierownik IV 1939 – IX 1939

Okręg Kaszuby

  1. Jan Styp – Rekowski – prezes 1923- 1939
  2. Bernard Werra – kierownik 1923- 1928
  3. Jan Bauer – kierownik 1928- 1932
  4. Edmund Styp – Rekowski – kierownik 1932- 1935
  5. Franciszek Błania – kierownik 1936- 1939.

 

 

 

 


Źródło: Helena Lehr, Edmund Osmańczyk, Polacy spod znaku Rodła, Warszawa 1972, s. 81.) Źródło: Jerzy Mazurek, Szkoły polskie i losy ich uczniów w powiecie bytowskim w latach 1919- 1975, Dzieje Najnowsze, Rocznik VII 1975, 4, s.94- 95.



Hasła pokrewne:  Konkurs Wiedzy o Patronach Szkoły - spis zagadnień,   Historia Patronów ZSO w Bytowie