Encyklopedia


I LO w Bytowie

Ostatnia aktualizacja: 23/04/2013, 17:38, przez: Radosław Wera | Znalazłeś błąd? | Drukuj ten artykuł

Szkoły Polskie na Ziemi Bytowskiej

 

Głównym celem polskich organizacji w Niemczech była sprawa pielęgnowania mowy ojczystej, narodowe i katolickie wychowanie oraz organizowanie w tym celu polskich szkół i ochronek.

Najważniejszym dokumentem dla ludności polskiej była wydana 31 grudnia 1928 roku przez pruską radę ministrów tzw. Ordynacja. Dwa miesiące później , 21 czerwca 1929 roku pruski minister oświaty wydał okólnik wykonawczy, który zawierał rozwinięcie i komentarz poszczególnych artykułów ordynacji. Okólnik wykonawczy poprzedzony był wstępem, który zawierał motywację tych zarządzeń: „Ażeby ludności narodowej polskiej, chcącej pielęgnować swe właściwości narodowe i swą mowę, umożliwić to w zakresie szkolnictwa, wydała rada ministrów załączoną ordynację, dotyczącą uregulowania polskiego szkolnictwa mniejszościowego”.

Artykuł II obejmował najważniejsze postanowienia w sprawie szkół z polskim językiem wykładowym. Paragraf 1 stwierdzał, że należy uznać potrzebę utworzenia polskiej szkoły prywatnej, jeżeli dzieci mniejszości narodowej mieszkają w takiej odległości, która gwarantuje regularne uczęszczanie ich do szkoły.

Program nauczania w szkołach polskich był taki sam jak w szkołach niemieckich. Różnica polegała jedynie na tym, że w szkołach polskich nauczano w języku polskim i czynił to polski nauczyciel.

Związek Towarzystw Szkolnych, podejmując prace nad organizacją szkolnictwa na podstawie przepisów ordynacji, przyjął generalną zasadę tworzenia prywatnych powszechnych szkół mniejszościowych, ponieważ taka forma najlepiej odpowiadała aktualnej sytuacji Polaków w Niemczech. Pozostawała ona bowiem organizacją wewnętrznego życia szkoły ( nadzór nad działalnością tych szkół był w kompetencjach Towarzystwa), a ponadto, co było chyba najważniejsze, zezwalała na obsadę stanowisk nauczycielskich obywatelami polskimi.

Po ogłoszeniu ordynacji rozpoczął się w powiecie bytowskim okres intensywnej pracy, której celem było uruchomienie polskich szkół. Do wzmożonego działania w tym kierunku zachęcał przybyły 15 lipca 1928 roku na teren powiatu bytowskiego Jan Bauer. Objął on stanowisko kierownika Polsko-Katolickiego Towarzystwa Szkolnego na okręg koszaliński z siedzibą w Bytowie.

Wiosną 1929 roku Związek Polaków oraz Towarzystwo Szkolne w Bytowie przystąpiły do energicznego organizowania szkół polskich. Szukano lokali, gromadzono środki pieniężne, pomoce naukowe i sprzęt szkolny. Czyniono starania o nauczycieli. Towarzystwo Szkolne planowało zorganizować polskie szkolnictwo prywatne tak, aby po pewnym czasie można je było przekształcić w szkolnictwo publiczne, finansowane z budżetu samorządowego lub państwowego.

Związek Polaków oraz Towarzystwo Szkolne planowały w pierwszym etapie uruchomić cztery polskie szkoły: w Płotowie, Osławie Dąbrowie, Ugoszczy i Rabacinie, a potem w Przewozie, Kłącznie, Niezabyszewie i Rekowie. Niemieckie władze oświatowe rejencji w Koszalinie udzieliły zezwolenia na otwarcie jedynie czterech szkół polskich:

  1. Ugoszcz
  2. Płotowo
  3. Osława Dąbrowa
  4. Rabacino

Wytworzenie nieprzychylnej psychozy dla szkół polskich ilustruje fakt zwolnienia z pracy robotników leśnych Kulasa i Bembenka, które nastąpiło po zgłoszeniu ich dzieci do szkoły polskiej jeszcze w 1929 roku, tzn. przed jej otwarciem. Zostali zwolnieni z pracy po przeszło 30 latach pracy.

 

Liczba uczniów w szkołach polskich w powiecie bytowskim w latach 1929- 1932

Szkoła

1929

1930

1931

1932

Płotowo

28

33

30

25

Osława Dąbrowa

38

39

27

19

Ugoszcz

-

17

15

11

Rabacino

-

13

12

11

Razem

66

94

84

66


Wymienione w tabeli szkoły były szkołami małymi o jednym nauczycielu , a lekcje odbywały się w oddziałach łączonych. Podobnie jak w szkołach niemieckich nauka trwała 8 lat. Najmłodsze dzieci, czyli tzw. Rocznik I, miał przedmioty następujące: nauka o ojczyźnie, j. Polski, rachunki, śpiew, prace ręczne, rysunki i wychowanie fizyczne. Rocznik II miał te same przedmioty, jedynie w szerszym zakresie. Rocznik III otrzymywał już nowy przedmiot - j. niemiecki, którego nauka odbywała się 5 razy w tygodniu. Rocznik IV miał początki biologii, a rocznik V historię Niemiec i geografię. Te same przedmioty miał rocznik VI, ale w szerszym zakresie. Ostatni, VIII rocznik także nie miał dodatkowych przedmiotów, uczył się tych samych, co w poprzednich latach, w szerszym jedynie zakresie.

Trwały ślad pozostawiły w świadomości uczniów represje fizyczne, zwłaszcza znane akty brutalnych i bezkarnych gwałtów, dokonywanych na polskich placówkach oświatowych. Np. napad kilkuset stahlhelmowców w 1930 roku na zebraną w Osławie Dąbrowie dziatwę szkolną, jej rodziców i młodzież. Zdemolowano izbę szkolną i pobito dzieci.

12 lipca 1930 roku obrzucono kamieniami budynek szkolny w Ugoszczy, wkrótce potem podobne ekscesy miały miejsce również w Rabacinie. Wypadki te odbiły się szerokim echem w prasie krajowej i zagranicznej.

 


Źródło: Jerzy Mazurek, Szkoły polskie i losy ich uczniów w powiecie bytowskim w latach 1919- 1975, Dzieje Najnowsze, Rocznik VII 1975, 4, s. 97- 109.

 


Hasła pokrewne: Konkurs Wiedzy o Patronach Szkoły - spis zagadnieńHistoria Patronów ZSO w Bytowie